مرغک دستگاه تراش چیست؟ بررسی انواع و اجزا آن

تعریف و عملکرد مرغک دستگاه تراش

به زبان ساده، مرغک دستگاه تراش یا TailStock یک ابزار نگهدارنده است که در سمت راست اپراتور، بر روی محور اصلی دستگاه (محور Z) و معمولا بر روی بدنه متحرک دستگاه نصب می‌شود. وظیفه اصلی آن، حمایت و تثبیت انتهای آزاد قطعه کار بسته شده در سه‌نظام یا چهارنظام است. این حمایت از ایجاد لرزش، خمش و انحراف قطعه در حین براده‌برداری جلوگیری می‌کند. با استفاده از مرغک دستگاه تراش و تکیه دادن انتهای دیگر قطعه به آن، صلبیت سیستم به شدت افزایش یافته و امکان تراش با دقت بالا فراهم می‌شود. برای اطلاع از قیمت تراش cnc دست دوم بر روی لینک درج شده کلیک کنید.

علاوه بر پشتیبانی، مرغک دستگاه تراش برای ایجاد سوراخ‌های مرغک در قطعات نیز به کار می‌رود. برای این منظور، از یک مته مرغک خور استفاده می‌شود که داخل بدنه مرغک نصب شده و با پیشروی آن، یک حفره مخروطی شکل استاندارد در مرکز قطعه کار ایجاد می‌کند. این حفره، محل مناسبی برای استقرار نوک مرغک در مراحل بعدی تراشکاری است و دقت هم‌محوری را تضمین می‌کند. بنابراین، مرغک دستگاه تراش هم به عنوان یک تکیه‌گاه و هم به عنوان یک ابزار سوراخکاری ایفای نقش می‌کند.

همچنین بخوانید: اجزای دستگاه تراش CNC

بررسی انواع مرغک دستگاه تراش

انواع مرغک دستگاه تراش بر اساس مکانیزم حرکت، کاربرد و نوع نوک به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. شناخت این انواع به اپراتور کمک می‌کند تا بهترین گزینه را برای فرآیند مورد نظر خود انتخاب کند.

مرغک ثابت (مرده یا ساده)

این نوع، ابتدایی‌ترین و قدیمی‌ترین شکل مرغک دستگاه تراش است. در مدل ساده، نوک مرغک (که معمولا از جنس فولاد سخت کاری شده یا کارباید است) به صورت ثابت در داخل بدنه قرار دارد و با قطعه کار نمی‌چرخد. تماس نوک ثابت مرغک با قطعه دوار، اصطکاک و حرارت بسیار بالایی تولید می‌کند. برای کاهش این اصطکاک، باید از روان‌کاری مداوم (مانند گریس یا روغن) استفاده کرد و همچنین فشار تماس نباید بیش از حد باشد. امروزه استفاده از مرغک ثابت به دلیل فرسایش سریع نوک و احتمال سوختن قطعه، محدود شده و عمدتا در سرعت‌های پایین تراشکاری یا برای قطعاتی که امکان سوراخ مرغک در آن‌ها وجود ندارد، کاربرد دارد.

مرغک متحرک (دوار یا هرزگرد)

رایج‌ترین و پرکاربردترین نمونه از انواع مرغک دستگاه تراش در صنایع مدرن، مرغک متحرک است. در این طراحی، نوک مرغک بر روی یک سری بلبرینگ سوار شده و به همراه قطعه کار می‌چرخد. این چرخش هم‌زمان، اصطکاک را تقریبا به صفر می‌رساند، از تولید حرارت جلوگیری می‌کند و امکان تراشکاری با سرعت‌های بسیار بالا و بدون نیاز به روان‌کاری مداوم را فراهم می‌آورد. مرغک‌های متحرک خود به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

• مرغک متحرک با نوک ثابت: در این مدل، نوک مخروطی به صورت یکپارچه با محور بلبرینگ‌ها می‌چرخد.
• مرغک متحرک با نوک قابل تعویض: این نوع، انعطاف‌پذیری بالاتری دارد. نوک‌های مخروطی مختلف با زوایای متفاوت را می‌توان بر روی بدنه چرخان نصب کرد. این قابلیت، مرغک دستگاه تراش را برای کار با قطرها و اشکال مختلف قطعه کار مناسب می‌سازد. برخی از این مرغک‌ها دارای نوک کاربایدی برای مقاومت در برابر سایش بیشتر هستند.

همچنین بخوانید: دستگاه تراش cnc مولتی اسپیندل

مرغک تخت (نیم‌مرغک یا پله‌دار)

زمانی که نیاز به تراشکاری تا انتهای قطعه کار و روبه‌روی آن باشد، از مرغک تخت استفاده می‌شود. در مرغک دستگاه تراش استاندارد، نوک مخروطی داخل سوراخ مرغک قطعه فرو می‌رود و مانع از رسیدن ابزار برشی به انتهای قطعه می‌شود. مرغک تخت با داشتن یک بدنه‌ی باریک و برش خورده، فقط نیمی از سطح مقطع قطعه را می‌پوشاند و به ابزار اجازه می‌دهد تا به راحتی سطح انتهایی (پیشانی) قطعه را نیز تراشکاری کند. این نوع از مرغک دستگاه تراش برای مواقعی که نیاز به پرداخت کامل قطعه از هر دو سمت و سوراخ مرغک آن است، ایده‌آل است.

مرغک بادی (پنوماتیک) و هیدرولیک

در ماشین‌های تراش CNC و خطوط تولید اتوماتیک، از مرغک دستگاه تراش با مکانیزم حرکتی پنوماتیک یا هیدرولیک استفاده می‌شود. در این سیستم‌ها، اعمال فشار نوک مرغک به قطعه کار توسط سیلندرهای بادی یا روغنی انجام می‌شود. مزیت اصلی این سیستم‌ها، امکان کنترل دقیق فشار وارد بر قطعه و همچنین اتوماسیون فرآیند است. اپراتور می‌تواند با برنامه‌نویسی، مرغک را در زمان مناسب به قطعه نزدیک و با فشار مشخص قفل کند. این امر از خطاهای انسانی جلوگیری کرده و سرعت تولید را افزایش می‌دهد.

مرغک فنری

این نوع خاص از انواع مرغک دستگاه تراش دارای یک فنر داخلی است که فشار وارده به قطعه را جذب می‌کند. این ویژگی برای قطعات حساس و ظریف که احتمال له شدن یا تغییر شکل آن‌ها تحت فشار زیاد وجود دارد، بسیار حیاتی است. همچنین، مرغک فنری انبساط حرارتی قطعه کار در حین تراش را جبران می‌کند؛ به این معنا که اگر قطعه بر اثر حرارت ناشی از برش منبسط شود، فنر مرغک کمی عقب می‌نشیند و از کمانی شدن یا اعوجاج قطعه جلوگیری می‌کند.

اجزا مرغک دستگاه تراش

برای درک بهتر عملکرد، لازم است اجزا مرغک دستگاه تراش را به تفکیک بشناسیم. اگرچه طراحی‌ها متفاوت است، اما اجزای اصلی تقریبا در همه مدل‌ها مشترک است. شناخت اجزا مرغک دستگاه تراش به عیب‌یابی، نگهداری و استفاده صحیح کمک شایانی می‌کند. آرمان cnc با ارائه مشاوره تخصصی در این زمینه به شما در انتخاب بهترین مدل مرغک دستگاه تراش cnc کمک خواهد کرد.

بدنه یا پوسته (Body/Housing)

بدنه، اسکلت اصلی مرغک دستگاه تراش است که سایر قطعات را در خود جای می‌دهد. این قطعه معمولا از چدن یا فولاد ریخته‌گری ساخته می‌شود و باید از استحکام و صلبیت بالایی برخوردار باشد تا در برابر نیروهای تراشکاری و ضربات احتمالی مقاومت کند. سطح زیرین بدنه به گونه‌ای ماشین‌کاری شده که دقیقا بر روی ریل‌های دستگاه تراش سوار شده و به راحتی جابجا شود. در مرغک دستگاه تراش متحرک، داخل بدنه محفظه‌ای برای قرارگیری بلبرینگ‌ها و محور چرخان تعبیه شده است.

محور مرغک یا اسپیندل (Quill/Spindle(

محور، قطعه‌ای استوانه‌ای شکل است که در داخل بدنه به سمت جلو و عقب حرکت می‌کند. در انتهای جلویی محور، مخروط داخلی (معمولا استاندارد مورس) برای نصب نوک مرغک یا مته مرغک خور تعبیه شده است. حرکت این محور توسط پیچ تنظیم یا سیستم‌های اتوماتیک انجام می‌شود. در مرغک دستگاه تراش متحرک، محور مرغک خود به دو قسمت تقسیم می‌شود: قسمت عقبی که ثابت است و قسمت جلویی که حاوی بلبرینگ‌ها بوده و می‌چرخد.

نوک مرغک (Center Point)

نوک، بخشی از اجزا مرغک دستگاه تراش است که مستقیما با قطعه کار در تماس است. نوک‌ها معمولا مخروطی با زاویه ۶۰ درجه هستند تا با سوراخ مرغک قطعه کار (که آن هم ۶۰ درجه است) به خوبی جفت شوند. جنس نوک‌ها از فولاد ابزار سخت کاری شده یا کارباید تنگستن است. کارباید به دلیل سختی و مقاومت حرارتی بالا، برای سرعت‌های بالا و شرایط سخت تراشکاری ترجیح داده می‌شود. نوک‌ها در انواع مختلف ساده، تخت، با قطرهای متفاوت و سیستم‌های خنک‌کاری تولید می‌شوند.

سیستم قفل کن بدنه (Body Clamp)

این مکانیزم برای ثابت نگه داشتن بدنه مرغک دستگاه تراش بر روی ریل‌های دستگاه استفاده می‌شود. معمولا شامل یک اهرم یا پیچ و یک صفحه گیره در زیر بدنه است. زمانی که اپراتور موقعیت مناسب مرغک را نسبت به قطعه کار پیدا کرد، با سفت کردن این اهرم، بدنه را محکم به ریل‌ها می‌چسباند تا در حین تراش هیچ حرکتی نداشته باشد.

پیچ و دسته تنظیم (Feed Screw and Handwheel)

حرکت محور مرغک به سمت قطعه کار و برگشت آن توسط یک پیچ تنظیم و یک دسته چرخان (هندویل) انجام می‌شود. اپراتور با چرخاندن دسته، محور را به جلو می‌راند تا نوک مرغک داخل سوراخ قطعه قرار گیرد. برای عقب بردن محور نیز در خلاف جهت چرخانده می‌شود. طراحی این پیچ باید به گونه‌ای باشد که لقی (Backlash) بسیار کمی داشته باشد تا دقت موقعیت‌دهی حفظ شود.

قفل محور (Quill Lock)

پس از آنکه محور مرغک دستگاه تراش به اندازه کافی جلو آمد و نوک آن داخل قطعه کار قرار گرفت، باید محور را در همان موقعیت قفل کرد. اگر این قفل انجام نشود، نیروی پس‌زنی ابزار برش، محور را به عقب می‌راند و قطعه رها می‌شود. مکانیزم قفل محور معمولا یک اهرم بادامکی یا پیچ کوچک است که مستقیما بر روی بدنه محور فشار وارد می‌کند و آن را ثابت نگه می‌دارد.

یاتاقان‌ها (Bearings)

در مرغک دستگاه تراش متحرک، مهم‌ترین بخش، مجموعه یاتاقان‌ها هستند. این یاتاقان‌ها (معمولا از نوع تماس زاویه‌ای یا مخروطی) وظیفه دارند تا نوک مرغک را با کمترین اصطکاک و بیشترین دقت چرخشی به حرکت درآورند. کیفیت این یاتاقان‌ها مستقیما بر عمر مفید مرغک و دقت تراشکاری تأثیر می‌گذارد. یاتاقان‌ها باید به خوبی آب‌بندی شده باشند تا از ورود براده‌ها و مایعات خنک‌کننده به داخل آن‌ها جلوگیری شود.

مهره تنظیم لقی (Preload Nut)

در مرغک‌های متحرک با کیفیت بالا، از یک مهره مخصوص برای تنظیم پیش‌بار یاتاقان‌ها استفاده می‌شود. این تنظیم، لقی محوری و شعاعی را از بین می‌برد و باعث می‌شود نوک مرغک هنگام چرخش هیچ گونه لقی نداشته باشد. تنظیم صحیح این مهره از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا سفت بودن بیش از حد باعث داغ شدن یاتاقان‌ها و شل بودن آن باعث خطا در تراش می‌شود.

نکات نگهداری و ایمنی مرغک دستگاه تراش CNC

برای افزایش عمر مفید مرغک دستگاه تراش و حفظ دقت آن، رعایت نکات زیر ضروری است:

• همیشه سوراخ مرغک قطعه کار را تمیز و عاری از براده نگه دارید.
• از ضربه زدن به بدنه و نوک مرغک خودداری کنید.
• فشار تماس نوک مرغک با قطعه کار را بیش از حد تنظیم نکنید؛ فشار زیاد باعث داغ شدن یاتاقان‌ها و فرسایش نوک می‌شود.
• به طور دوره‌ای اجزا مرغک دستگاه تراش را تمیز و روان‌کاری کنید.
• در صورت شنیدن صدای غیرعادی یا احساس لقی در مرغک متحرک، سریعا آن را از سرویس خارج و تعمیر کنید.

جمع‌بندی

مرغک دستگاه تراش ابزاری ضروری برای افزایش دقت، پایداری و ایمنی در تراشکاری است که در انواع ثابت، متحرک، تخت، فنری و اتوماتیک تولید می‌شود. شناخت اجزا مرغک دستگاه تراش مانند بدنه، محور، نوک و یاتاقان‌ها برای انتخاب صحیح و نگهداری اصولی آن الزامی است. رعایت نکات نگهداری و استفاده از مرغک مناسب، کیفیت و بهره‌وری عملیات تراشکاری را به طور چشمگیری ارتقا می‌دهد.